جزئیاتی جدید درباره زلزله دماوند؛ زلزله بزرگ در راه است؟

به گزارش یادداشت سریع، پس از وقوع زلزله در روز جمعه 19 اردیبهشت در تهران که در امتداد گسل مشا رخ داد احتمال وقوع زلزله دیگر در روز های آینده به نگرانی بخش عمده ای از جامعه بدل شده است.

جزئیاتی جدید درباره زلزله دماوند؛ زلزله بزرگ در راه است؟

به گزارش یادداشت سریع، اما محققان و کارشناسان این حوزه بر این نظر هستند که گرچه احتمال وقوع زلزله همیشه وجود دارد، ولی بررسی های روز های اخیر نشان می دهد گسل مشا فعلا به آرامش رسیده است.

در این باره علی بیت اللهی رئیس بخش زلزله مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در گفتگو با یادداشت سریع گفت: پس از مدت ها که در شرق تهران روی امتداد گسل مشا، زلزله تاثیرگذاری را مشاهده نکرده بودیم روز جمعه زلزله ای به بزرگی 5.1 ریشتر بر مبنای اعلام موسسه ژئوفیزیک زلزله نگاری تهران و 4.1 بر طبق اعلام موسسات آمریکایی و اروپایی رخ داد که شدت آن به اندازه ای بود که مردم را وحشت زده کرد. به تبع این رخداد، حدود بیش از شانزده پس لرزه بزرگ تر از دو و نیم ریشتر رخ داد و پس لرزه های زیادتری هم به صورت زلزله های خفیف زیر دو و نیم ریشتر نیز به وقوع پیوست که نشان از فعالیت گسل مشا داشت.

وی اضافه کرد: به عبارت دیگر اگر ما همه این داده های زلزله اصلی و پس لرزه ها را جانمایی کنیم روی امتداد گسل مشا متمرکز می شوند و نشان داده می شود که این گسل در یک قطعه فعال شده و این زلزله رخ داده است. البته مدت های مدیدی بود که در این قسمت ما هم چنین زلزله ای را نداشتیم، اما در طی سال های گذشته چندین زلزله خفیف زیر چهار ریشتر در این منطقه رخ داده و موجب نگرانی شده بود، اما خوشبختانه منجر به وقوع زلزله بزرگ تر نشده بود. در همین زلزله هم حدود یک ساعت و بیست دقیقه قبل از زلزله، یک پیش زلزله به بزرگی دو و نیم ریشتر رخ داد.

به گفته بیت اللهی، به هر حال چنین زلزله هایی معرف فعال شدن گسل ها و وجود تنش است. اما این که این زلزله مثلاً ممکن است در ادامه زلزله های بزرگ تری را در پی داشته باشد بر مبنای فرایند پس لرزه ها و توزیع پس لرزه ها که یک امتداد طول حدود ده کیلومتری را در بر می گیرند احتمالش اندک است.

او اظهار کرد: از نظر من، این زلزله یک زلزله اصلی بوده و احتمال وقوع زلزله بزرگ تر در روز های آینده کم است. چون در علم زلزله شناسی مثل اغلب علوم دیگر، هیچ قطعیتی وجود ندارد. بویژه این که متأسفانه علی رغم تمهیدات مکرر که حداقل در اطراف تهران یک سیستم پایش با تسهیلات و دستگاه های بیشتر داشته باشیم متأسفانه روی چنین گسل هایی که از دیرباز شناخته شده اند هیچ کار و پایشی صورت نگرفته است؛ در حالی که زلزله هایی که در گذشته در این مناطق رخ داده به گونه ای بوده است که تهران را هم تحت تاثیر قرار داده اند و تعدادی از خانه ها و ساختمان های تهران آسیب دیدند. مثلا در زلزله ای که حدود صد و نود سال پیش در تهران رخ داد و به عمارت سفارت انگلستان هم آسیب رساند مرکزیت زلزله دقیقاً در همین محدوده دماوند و با بزرگی هفت و یک ریشتر بوده است. پس این گسل، توان زلزله های بزرگ تر را هم دارد.

وی ادامه داد: پس این امر بدیهی و طبیعی است که همیشه هوشیار باشیم، اما در خصوص این زلزله این گونه استنباط نشود که در ادامه این زلزله مثلاً در روز های آینده زلزله بزرگ تری رخ می دهد. چنانچه باتوجه به فرایند پس لرزه ها و نرخ کاهشی که دارند استنباط این است که زلزله 5.1 ریشتری، زلزله اصلی بوده است.

مدیر بخش زلزله مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی درباره ارتباط این زلزله با فعال شدن آتشفشان قله دماوند بیان نمود: ساختار پس لرزه های این زلزله نشان می دهد که این زلزله ها در اثر فعال شدن گسل مشا است و ارتباطی به آتش فشان دماوند ندارد. محدوده مرکز زلزله از پای ارتفاعات دماوند حدود هشت کیلومتر فاصله دارد و از وسط قله دماوند آنجایی که مواد مذاب از آن جا بیرون می آید حدود هفده کیلومتر فاصله است همین ها نیز رابطه این دو را غیرمحتمل می کند. ضمن این که وقتی آتش فشان می شود رکورد لرزه اش مشخص است؛ بر اثر آتش فشان زلزله داریم یعنی انفجار آتش فشانی باعث شکستن لایه ها می شود، آن لایه ها ارتعاش ایجاد می کند و زلزله می شود، اما نوع رکورد آن و رکورد زلزله اخیر متفاوت است و مشخص است که این زلزله به فعالیت آتش فشانی ربط ندارد. علاوه بر این در فعالیت آتش فشانی دورتادور آن توده مذاب و آتش فشانی، زلزله ها جانمایی می شوند درحالی که در زلزله اخیر زلزله در امتداد گسل مشا و یال جنوبی قله دماوند جانمایی شده است و در اطراف قله مشاهده نمی شود؛ این مشاهدات ما را وامی دارد که اظهار کنیم که این زلزله ربطی به آتش فشان دماوند ندارد.

بیت اللهی در ادامه در پاسخ به پرسش، پس از این چه باید کرد، گفت: در دو حوزه باید کار کرد. یک حوزه مربوط به رفتار مردم است. در همین زلزله اخیر متأسفانه دو نفر فوتی و حدود سیزده نفر مصدوم داشتیم که به دلیل استرس و سراسیمگی آسیب دیدند. علت این کار آموزش نیافتن مستمر است که در هنگام زلزله چه باید کرد. این کار مهم و کم هزینه و بدون دردسر را به راحتی می توان انجام داد به شرط این که استمرار اجرایی داشته باشد نه این که پس از وقوع یک زلزله، ما تازه به این فکر بیفتیم و بعد از مدتی هم فراموش کنیم به همین خاطر هم رفتار های التهابی و سراسیمگی داشته باشیم این کاری است که نیاز به نقدینگی زیاد ندارد. باید برنامه های آموزشی برای عموم مردم تعریف شود که باید در هنگام زلزله چه باید کرد.

او با توجه به سراسیمگی مردم در زلزله ملارد و دماوند بار دیگر به آموزش دادن و فرهنگ سازی اشاره کرد و گفت: مردم هم باید این آموزش ها را جدی بگیرند.

او اضافه کرد: بحث دیگر مربوط به موقعیت مسئولین است که آن ها چه باید بکنند اولین قدم این است که در شعاع صد کیلومتری تهران به دلیل اهمیتش، پایش لحظه ای گسل ها انجام شود و فعالیت گسل ها باید بطور دقت مونیتور شود. این زلزله درس بزرگی به ما داد. یک ساعت قبل از زلزله، یک پیش لرزه داشتیم ما نمی دانیم که گسل های دیگر تهران در چه وضعیتی قرار دارند گسل شمال تهران چه جوری است این با هزینه کمی قابل انجام در کشور است و هزینه بالایی هم به نسبت پروژه های دیگر نمی خواهد. این کار ها کار های مونیتورینگ و نصب تجهیزات کار پرهزینه ای نیست و باید تقویت شود. دستگاه های لرزه نگاری یا شتاب نگاری، قسمت مهم قضیه است.

این کارشناس درباره اقدامات دولت در قسمت بهسازی سازه ها اضافه کرد: در حوالی همین منطقه زلزله، حدود ده میلیون نفر جمعیت شهری تهران ساکن هستند و دوازده تا شهر قرار دارند و در شعاع شصت کیلومتری اطراف آن نیز حدود چهارصد و بیست روستا وجود دارد که از منازل مسکونی روستایی طبق آخرین آمار نفوس و مسکن در سال 1395، شصت درصد اسکلت ندارند یعنی حدود صد و پنجاه هزار واحد مسکونی، فاقد اسکلت هستند و مقاوم نیستند. اگر این زلزله یک زلزله بزرگ تری بود یا در آینده زلزله بزرگ تری بیاید میزان تلفات مشخص است که بالا می رود. مشخص است مسئولین باید به کیفیت ساخت وساز ها در منطقه ای که مستعد زلزله است بیشتر توجه کنند. این کار بسیار بزرگی است که باید با اولویت به همین محدوده ها شروع شود.

بیت اللهی اضافه کرد: در منطقه ای که گسل شمال تهران و گسل مشا به هم می رسند مقاوم سازی باید بیشتر در نظر گرفته شود. چون باید به تلفات جانی زلزله که واقعاً بحران را زیاد می کند بیشتر بها داده شود.

هشدار زلزله را جدی بگیریم

محمود اسدیان کارشناش ارشد و پژوهشگر ژئوفیزیک نیز در گفتگو با یادداشت سریع اظهار کرد: این که بخواهیم احتمال رخ دادن زلزله بعد از وقوع زلزله دماوند را تأیید یا رد کنیم اشتباه است. ما همیشه باید احتمال رخ دادن زلزله را بدهیم. بعد و قبل از این زلزله، در مواردی که چنین زلزله هایی بوجود آید احتمال وقوع زلزله، افزایش پیدا می کند، چون به هرحال گسل دچار عدم تعادل شده و تا وقتی که این آرام بگیرد احتمال رخداد زلزله را داریم. ولی مؤید این نیست که ما بگوییم قطعاً یک زلزله در زمان مشخص در پیش داریم و زمان آن نامخشص است.

وی اضافه کرد: از زمان وقوع زلزله دو و نیم ریشتر، بزرگ ترین زلزله پنج و یک ریشتر بود که به عنوان زلزله اصلی در نظر گرفته شد. پس از آن زلزله های متعددی به عنوان پس لرزه اتفاق افتادند. ما هر رخداد زلزله را نسبت به خودش و نسبت به زلزله قبل و بعد می توانیم بررسی کنیم. این که اصطلاح پیش لرزه و پس لرزه بوجود می آید از اینجاست که ما بزرگ ترین را زلزله و قبل و بعد آن را پیش لرزه و پس لرزه محسوب می کنیم یعنی اگر زلزله بزرگ تری در چند روز آینده اتفاق بیفتد این زلزله هایی که حالا به عنوان پس لرزه شناخته شده به عنوان پیش لرزه زلزله بعدی می شوند، به عبارتی روی یک قرارداد پیش لرزه و پس لرزه مشخص می شود.

اسدیان درباره تبعات زلزله دماوند گفت: گسل مشا که طول دویست کیلومتری دارد در حوالی شهر پردیس به گسل شمال تهران می رسد. گسل شمال تهران از آن منطقه شروع می شود تا کن ادامه پیدا می کند. تکان در هرکدام از این گسل ها می تواند موجب بر هم خوردن آرامش گسل دیگر شود. اما این که ما بگوییم حتماً این اتفاق می افتد و حتماً گسل شمال تهران هم به دلیل فعال شدن گسل مشا، فعال می شود این قابل تأیید نیست.

وی اضافه کرد: همچنین بررسی ها نشان می دهد در کوه دماوند تغییری که نشان دهنده فعال شدن آتشفشان دماوند باشد دیده نمی شود.

اسدیان همچنین اضافه کرد: گسل شمال تهران با تجهیزات خوبی هم توسط مؤسسه ژئوفیزیک و بقیه پژوهشگاه ها رصد می شود، اما همان طور که دکتر بیت اللهی گفتند روی گسل مشا-فشم به لحاظ تجهیزاتی ضعیف هستیم و و رصد لحظه ای نداریم، ولی به صورت دوره ای این ها مورد بررسی قرار می گیرند و قطعاً باید تجهیزاتی نصب کند که لحظه به لحظه تحرکات گسل را رصد بکنیم و این ها باید انجام شود تا بتوانیم در مطالعاتمان روی آن حساب بکنیم.

او بیان نمود: متأسفانه یا خوشبختانه هر موقع یک زلزله اتفاق می افتد موجی را به همراه خود می آورد که مثلاً شروع به فرهنگ سازی و تولید محتوا و تبلیغات درباره زلزله آن هم برای مدت محدود می کند. ما شاید در بحث سایر بلایای طبیعی از جمله سیل با سد یا آبخیزداری بتوانیم بخشی از آن را کنترل کنیم، اما در مقابل زلزله، کنترلی نداریم و باید تنها خودمان را آماده کنیم و باید با آن کنار بیاییم. باید ساختمان ها را مقاوم کنیم تجهیزات مان را آماده کنیم. در شرایط کنونی اگر در مرکز تهران منطقه دوازده، سیزده و حتی چهارده بین خیابان هفده شهریور تا خیابان کارگر و بین خیابان خزانه تا انقلاب زلزله اتفاق بیفتد کوچه های تنگ و باریک امدادرسانی را مختل می کند. شمال تهران هم همین مشکل دارد در یک کوچه هفت متری یک برج چهل طبقه ساخته شده است. با این تراکم فروشی ها و این اتفاقاتی که افتاده اگر این فرهنگ سازی صورت نگیرد در صورت وقوع زلزله با فاجعه روبرو می شویم.

وی ادامه داد: فرهنگ سازی باید صورت بگیرد تا مردم بتوانند آرامش خود را حفظ بکنند. در زلزله اخیر قربانیان و مصدومان بیشتر در پی اضطراب و هول شدن دچار حادثه شدند و از این رو، اهمیت فرهنگ سازی را دو چندان می کند. دولت باید روی نوسازی بافت فرسوده کار جدی کند. در حال حاضر شهر پردیس محل تقاطع دو گسل مشا و شمال تهران است که در برهه های مختلف تاریخ سابقه زلزله هفت ریشتر به بالاتر را داشته است؛ بنابراین موقعیت یابی درستی برای این منطقه صورت نگرفته است. هر چند در برخی ساختمان های پردیس بر ضدزلزله بودن تأکید می شود، اما در مقابل چند ریشتر زلزله مقاوم هستند؟ اصلا مقام باشند وقتی زیرساخت های شهر ویران شود چگونه به این ساختمان های بر جای مانده امدادرسانی باید صورت گیرد. علاوه بر این ها، اگر اتفاقی قرار باشد بیفتد تهران آن قدر مشکل خواهد داشت که مسائل این ساختمان های باقی مانده در پردیس در اولویت امداد قرار نگیرند.

منبع: فرارو
انتشار: 17 تیر 1399 بروزرسانی: 6 مهر 1399 گردآورنده: fastnote.ir شناسه مطلب: 1023

به "جزئیاتی جدید درباره زلزله دماوند؛ زلزله بزرگ در راه است؟" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "جزئیاتی جدید درباره زلزله دماوند؛ زلزله بزرگ در راه است؟"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید